Wprowadzenie

Sprawdź, czy nadajesz się na kontrolera! Kontrolowanie ruchu lotniczego, nawet tego internetowego, to zabawa - ale na poważnie. Z powodu błędu popełnionego przed internetowym radarem nikomu nie stanie się krzywda, i nikt nie trafi do więzienia. Jednak kontroler w czasie kilkugodzinnej sesji przy radarze styka się nawet z kilkudziesięcioma pilotami - i jeśli nie będzie potrafił im zapewnić porządnej obsługi, wszyscy to zauważą. Nikogo nie dziwi jeden czy dwóch początkujących pilotów, ale na nieudolnych kontrolerów nie możemy sobie pozwolić.

Od wirtualnych kontrolerów oczekujemy wielu cech kontrolerów prawdziwych - muszą dobrze znać angielski, być odpowiedzialni, umieć pracować w zespole oraz sprawnie odbierać i analizować informacje otrzymywane jednocześnie z wielu źródeł. Powinni też odpowiedzialnie podchodzić do zadań, oraz cechować się opanowaniem i roztropnością. Ponieważ nasz program szkolenia nie jest nawet w 1/10 tak obszerny jak program szkolenia prawdziwych kontrolerów, oczekujemy także szerokiej wiedzy o lotnictwie - wyniesionej z wszelkiego rodzaju szkół (studia lotnicze, szkolenie do licencji pilota) lub zdobytej we własnym zakresie. Pożyteczna jest też umiejętność sprawnej obsługi komputera, w szczególności bardzo szybkiego pisania na klawiaturze. Wśród nas jest wielu ludzi młodych a nawet bardzo młodych. Znane są przypadki niepełnoletnich kontrolerów o stopniu CTR+ (najwyższy stopień nie-instruktorski), ale nie mają one nic wspólnego z regułą, a średnia wieku kontrolerów PL-VACC przekracza 25 lat. Jeśli masz sporo mniej, i nie jesteś genialnym dzieckiem - prawdopodobnie nie nadajesz się jeszcze na kontrolera. Skoro dalej czytasz te słowa, najprawdopodobniej myślisz o spróbowaniu sił jako wirtualny kontroler ruchu lotniczego. W ciągu najbliższych miesięcy będziesz miał szansę przekonać się, jak ekscytującym zajęciem jest wpatrywanie się w punkciki na ekranie radarów i wypowiadanie do mikrofonu słów, które laikom przypominają podobno zaklęcia.

Musisz jednak wiedzieć, że nie jest to zajęcie łatwe. VATSIM stawia sobie za cel jak najwierniejsze symulowanie prawdziwego świata lotnictwa. A w prawdziwym świecie zanim siadłbyś pierwszy raz przed radarem, czekałoby cię wiele miesięcy, jak nie lat, szkolenia. Tu na VATSIM potrwa to nieco krócej, ale wszystko zależy tak naprawdę od Ciebie i Twojej chęci nauki. Oto kilka podstawowych zasad, którymi powinien kierować się każdy wirtualny kontroler.

1. NAJWAŻNIEJSZE JEST BEZPIECZEŃSTWO. Podstawowe zadanie kontroli ruchu lotniczego to zapobieganie zderzeniom statków powietrznych, zarówno w powietrzu jak i na lotniskach. Bezpieczeństwo ma priorytet ponad wszystkim. Pamiętaj o priorytetach - w tym co robisz są rzeczy pilne (np. manewr dla uniknięcia złamania separacji), są rzeczy wymagające wykonania na czas (np. manewr zniżania przy podejściu do lądowania), ale są też czasochłonne i mogące zaczekać (np. wydanie zgody na lot). Jeśli za chwilę masz zrobić coś "na czas", nie bierz się za potencjalnie czasochłonne przekazywanie zgody.

2. UŁATWIAJ, A NIE UTRUDNIAJ ŻYCIA PILOTOM. Drugie zadanie kontroli ruch lotniczego brzmi: kierowanie ruchem lotniczym tak, aby uniknąć wszelkich opóźnień i utrudnień. Pamiętaj, że minuta lotu Boeinga 747 to setki dolarów. Każda minuta oczekiwania na start na pasie to mnóstwo niepotrzebnie zużytego paliwa. Każde opóźnienie lotu to zdenerwowani pasażerowie. Ty jesteś po to, aby temu zapobiec. Ułatwiaj życie pilotom, na ile możesz. Nie każ "dla zasady" zatrzymać się przed pasem, jeżeli wiesz, że pas ten jest wolny. Nie dawaj pilotowi dłuższej drogi, jak możesz dać krótszą. Nie instruuj go, aby utrzymywał niższy poziom lotu, gdy wolny jest ten, o który prosił. Staraj się też w miarę możliwości wypełnić każdą prośbę pilota bez zbędnej dyskusji. Jak będzie chciał zmienić poziom lotu, to jeżeli nowy poziom jest wolny bez dyskusji wydawaj zgodę, a nie pytaj dlaczego, po co itd.

3. SEPARACJA PONAD WSZYSTKO. Głównym wyznacznikiem jakości pracy kontrolera jest zdolność do utrzymywania wymaganej przepisami separacji, czyli minimalnej odległości między samolotami. Nie traktuj separacji jako jakiegoś tam przepisu, który jak się złamie, nic się wielkiego nie stanie. W świecie rzeczywistym każdy przypadek złamania separacji to alarm włączony w sali kontroli lotów, interwencja przełożonego, a później dochodzenie przed specjalną komisją, kto zawinił. Jeżeli kontroler, to nawet za jedno złamanie separacji można zostać wyrzuconym z pracy! Myśl do przodu. Ktoś powiedział, że kontrola ruchu lotniczego to taka łamigłówka, która pozostawiona sama sobie może zrobić komuś krzywdę. Łagodna zmiana kursu pięć minut temu może zapobiec gwałtownej za chwilę. Nie polegaj w zapewnieniu separacji wyłącznie na sobie i na tym, że w porę wydasz odpowiednie polecenie - łączność z pilotami bywa zawodna. Nie polegaj na tym, że zostaniesz zrozumiany za pierwszym razem - na separację "na grubość lakieru" możesz sobie pozwolić tylko w odniesieniu do doświadczonych i niezawodnych pilotów.

4. USZANUJ SWOJE LIMITY. Pamiętaj zawsze, że masz ograniczoną wiedzę, ograniczoną podzielność uwagi i ograniczoną koncentrację. Dobry kontroler zawsze prosi o przerwę, gdy czuje, że zbliża się do swoich granic. Nie spędzaj przed radarem non-stop 6 godzin, nikt nie jest w stanie utrzymać tak długo pełnej koncentracji (prawdziwi kontrolerzy mają przynajmniej 15 min, przerwy najrzadziej raz na 2 godziny). Nie podejmuj się też kontroli, gdy ruch jest zbyt duży na Twoje umiejętności, albo gdy nie znasz pozycji, na której kontrolujesz. Lepiej powiedzieć grzecznie "przepraszam, nie jestem w stanie" niż doprowadzić do złamania separacji czy katastrofy.

5. POZNAJ DOKŁADNIE SWOJE OBOWIĄZKI. Musisz wiedzieć, co należy do Ciebie, a co do innych kontrolerów. Jeżeli nie wiesz - ustal to z nimi.

6. PAMIĘTAJ O GRANICACH TWOJEGO SEKTORA. Każda pozycja ATC ma określony sektor, który kontroluje. Musisz dokładnie wiedzieć, gdzie ta przestrzeń się kończy, a gdzie zaczyna. Nie możesz też wydawać poleceń statkom powietrznym, które znajdują się pod kontrolą kogoś innego. W świecie rzeczywistym za takie przewinienia tez można zostać ukaranym, do utraty pracy włącznie.

7. KOORDYNUJ SWOJE DZIAŁANIA Z INNYMI KONTROLERAMI. Pamiętaj, że to jest zajęcie grupowe, a nie dla indywidualistów. Zawsze przed dyżurem ustalaj zasady, na jakich odbywać się będzie przekazywanie z sektora do sektora. W czasie pracy melduj swojemu sąsiadowi o pilotach, z którymi masz kłopoty, którzy lecą inną trasą lub na innym poziomie lotu, niż wynika to z planu lotu i o wszelkich innych szczególnych instrukcjach. Przykład: jeżeli nakazałeś zwolnienie do 200 węzłów, to powiedz o tym kontrolerowi, któremu przekazałeś maszynę, inaczej będzie ona niepotrzebnie leciała wolniej jeszcze przez wiele mil. Dobrym zwyczajem jest trzymanie otwartego cały czas okienka chat do sąsiedniego kontrolera. Pilnuj, co się dzieje w otwartych okienkach chat - nic tak nie irytuje jak kontroler, z którym nie można się skontaktować.

8. MIEJ OCZY DOOKOŁA GŁOWY. Nie możesz sobie pozwolić na koncentrację na jednym pilocie, gdy w powietrzu jest ich kilku czy kilkunastu. Jeśli ustawisz ekran tak aby widzieć tylko fragment swojego sektora, regularnie sprawdzaj cały obszar. Nawet gdy robisz coś szalenie angażującego lub niezmiernie istotnego dla bezpieczeństwa ruchu lotniczego, nie zapominaj o pozostałych pilotach. Szczególnie uważaj, gdy na przykład z dziewięcioma pilotami prowadzisz korespondencję voice, a z jednym text. Bardzo łatwo zapomnieć o tym jednym, który się nie odzywa w słuchawkach! Staraj się obsługiwać pilotów w kolejności, w jakiej się zgłaszają (bardzo denerwujące jest, gdy czeka się na zgodę na lot i słyszy, że osoba, która poprosiła o nią później, już ją dostała).

9. JĘZYK DO MOZLIWOŚCI PILOTA. Język angielski jest podstawowym językiem kontroli ruchu lotniczego, zarówno w świecie rzeczywistym, jak i na VATSIM. Jednak wielu pilotów, szczególnie tych mających doświadczenie z prawdziwego latania w Polsce, nie zna angielskiej frazeologii. Nie zmuszaj ich do mówienia po angielsku, i jeśli pytają o coś po polsku - odpowiedz w tym samym języku. Jeśli nie jesteś pewien czyjejś znajomości języka, rozmawiaj z nim w tym samym, w którym nawiązał z tobą łączność. Jeśli to ty nawiązujesz pierwszy kontakt (co zresztą nie powinno mieć miejsca) - wołaj po angielsku. Jeżeli nie znasz podstawowej frazeologii po polsku - nie zajmuj pozycji ATC.

10. PODSTAWOWY SPOSÓB KOMUNIKACJI NA VATSIM TO KOMUNIKACJA GŁOSOWA. Ale w każdej chwili musisz bez zbędnej zwłoki obsłużyć pilota, który korzysta z komunikacji tekstowej. Jeśli ktoś nie rozumie twoich instrukcji, albo jego odpowiedzi dochodzą do ciebie w postaci zniekształconej, przejdź na tekst. Nie próbuj piąty raz powoli wycedzić instrukcję na voice. Jeśli nie możesz się z kimś dogadać głosem, zdecydowanie zakończ eksperymenty i przejdź na tekst.

11. SŁUCHAJ POTWIERDZEŃ OD PILOTÓW (readback). Jeżeli pilot coś źle zrozumiał - to najlepszy moment, aby go poprawić jest teraz! Nie rozpoczynaj korespondencji z nowym pilotem, póki nie dostaniesz potwierdzenia od poprzedniego. Jeżeli wydajesz instrukcje i natychmiast zapominasz o danym pilocie, za chwilę będziesz się zastanawiał: A czy on na pewno usłyszał? A czy zrozumiał? A cenne sekundy uciekają.

12. PAMIĘTAJ O OGRANICZENIACH VATSIM. Opóźnienia w komunikacji mogą nawet sięgać kilkunastu sekund. Nie powtarzaj instrukcji, jeżeli pilot nie odpowiada przez 10 sekund. Bierz też poprawkę na opóźnienie przy planowaniu swoich działań. Pilot może rozpocząć skręcanie nawet kilka minut po wydaniu polecenia.

13. BĄDŹ UPRZEJMY DLA PILOTÓW. Staraj się powitać ich i pożegnać w ich ojczystym języku. Życz im dobrej nocy, gdy się rozłączają, lub udanego lądowania, gdy przechodzą pod kontrolę Wieży. Gdy wykonali przyziemienie, powitaj ich w Warszawie czy innym mieście. Pamiętaj jednak, że poza zwyczajowymi uprzejmościami wszelka korespondencja w sprawach prywatnych powinna odbywać się na kanale chat.

14. NIE DAJ SIĘ ZDEKONCENTROWAĆ PRZEZ PRYWATNĄ KORESPONDENCJĘ. Pilotom w czasie lotu może się nudzić, więc zarzucą Cię tysiącem pytań o to, co słychać, jak tam żona / dziewczyna itp. itd. Ty tymczasem musisz stale śledzić samoloty na radarze. Pamiętasz o podstawowym zadaniu kontroli? Jeżeli więc nie masz czasu na prywatne pogaduszki, uprzejmie powiedz to osobom Cię zagadującym. Możesz też w opcjach oprogramowania ATC zablokować korespondencję prywatną.

To kilka podstawowych reguł, które ułatwią życie i Tobie, i pilotom. Jednak pamiętaj, że generalnie trzeba kierować się po pierwsze: tym, co jest w świecie rzeczywistym, po drugie sytuacją, która jest na VATSIM a po trzecie zdrowym rozsądkiem. To tylko zabawa, choć na poważnie!